💢 فعالیت با موسسه پوششی
علیرغم تلاشهای برلین، تهران با بازگشایی مجدد گوته موافقت نکرد تا آلمانیها برای تداوم اهداف و عقب نماندن از موسسات رقبای خود بهویژه انگلیس و فرانسه، بهمنظور دور زدن قوانین ایران و همچنین محدودیتهای اعمالی، به جای در، این بار از پنجره وارد شوند. در سال 1995 (۱۳۷۴) سفارت آلمان، بدون دریافت مجوز از نهادهای مربوطه در ایران، موسسه زبان آلمانی (DSIT) را تاسیس کرد. برخلاف گوته که علاوهبر آموزش زبان، امکان فعالیتهایفرهنگی در کشورها را نیز داشت، موسسه آموزش زبان آلمانی در تهران، همانگونه که از نامش پیداست، ظاهرا هدفش تدریس زبان آلمانی بود. این موضوع به صراحت در سایت سفارت آلمان در تهران آمده است که این موسسه «برای پیشبرد و حمایت از تفاهم بین آلمان و ایران در سال 1995» تاسیس شده است. طبق نوشته وبسایت سفارت، در مدت کوتاهی این موسسه تبدیل به «مرکز مهمی برای آموزش و بازآموزی زبان آلمانی» شد. بررسی اخبار آن سالها چنین نشان میدهد که ایران در سال 1996، مجوزی 4 ساله برای فعالیت این موسسه صادر کرده است. در سال 2000 (1379) این مجوز فعالیت منقضی شد و موسسه میبایست برای ادامه فعالیت، درخواست مجوز میکرد. در اردیبهشت سال 1383 (آوریل 2004) «دایکو پوتسل»، رایزن مطبوعاتى سفارت آلمان در گفتوگو با شرق ادعا کرد «مجوز ادامه فعالیت انستیتو زبان آلمانى وابسته به سفارت آلمان صادر شده است.» شرق نوشته بود «مقامات ایران با ادامه کار این مرکز مخالفت نکرده بودند و توافقهایى برسر ادامه کار این انستیتو صورت گرفته بود.»
البته این موضوع هیچگاه از جانب ایران تایید نشد و شرق نیز نخواست آن را به نقل از رایزن مطبوعاتی منتشر کند. نکته قابل توجه درباره فعالیت موسسه اینجاست که حتی در خبرهای منتشر شده در رسانههای غربی، هیچ نامی از «موسسه زبان آلمانی» نیست و آنها از فعالیت مجدد موسسه گوته در ایران گفتهاند. این در صورتی است که پرونده گوته در سال 1366 برای همیشه بسته شد اما با این حال و با توجه به اینکه (DSIT)، درواقع همان گوته با تابلوی جدید بود، همه آن را با نام گوته میشناختند. این مرکز در غیاب گوته عهدهدار تمام وظایف گوته همچون برگزاری امتحانات آن شده بود. DSIT تنها در سال 2009، بیش از 5 هزار زبانآموز در دورههای ابتدایی، متوسطه و پیشرفته داشته است. با وجود تعطیلی موسسه گوته در ایران و فعالیت DSIT، آلمانیها همچنان مصر به بازگشایی مجدد گوته بودند. این موضوع به اندازهای برای برلین مهم بود که تیرماه سال 1379 در جریان سفر سیدمحمد خاتمی، رئیسجمهور وقت ایران به آلمان در سال 2000 و دیدارش با «گرهارد شرودر» صدراعظم وقت آلمان، شرودر خواستار بازگشایی مجدد شعبهای از انستیتو گوته در ایران شد. اما چرا گوته در این سطح برای آلمانیها مهم بود که با وجود ایجاد یک موسسه پوششی، باز هم خواهان فعالیت مجدد آن بودند
💢 چرا گوته مهم است؟
گوته بزرگترین سازمان حاکمیتی فرهنگی آلمان برای صدور فرهنگ و ارزشهای آلمانی در کشورهای مختلف و بهویژه کشورهای هدف برلین در راستای تقویت سیاست خارجی فرهنگی برلین است. این موسسه اگرچه در سال 1976 طی توافقنامهای با وزارت خارجه، عنوان یک «سازمان فرهنگی مستقل» را به خود گرفته اما همچنان بخش عمدهای از بودجهاش را از وزارت خارجه آلمان دریافت میکند. در سال 2007 برای اولین بار در بیش از 10 سال، پارلمان آلمان بودجه این موسسه را افزایش داد. در اهمیت فعالیتهای این موسسه همین بس که در کنار تامین 60 درصد بودجهاش از سوی وزارت خارجه آلمان، در بسیاری از پروژههایش از سوی شرکتهای بزرگ آلمانی یا بینالمللی مانند ایرباس، آئودی، BMW، زیمنس و فولکس واگن تامین مالی میشود «تاتیانا لانشینا» پژوهشگر دانشگاه ملی تحقیقات و مدرسه عالی اقتصاد HSE مسکو در مقالهای با عنوان «موسسه گوته و قدرت نرم» در مجله تحقیقات سازمانهای بینالمللی، از همکاری نزدیک وزارت خارجه آلمان و موسسه گوته خبر داد و نوشت وزارت خارجه «دفتر خارجی موسسه گوته را به جلسات و مشاورههای مربوط به فعالیتهای موسسه دعوت میکند و آن را در جریان دستورات و گزارشهای جدید هیاتهای خارجی قرار میدهد. همچنین موسسه گوته درباره دستاوردهای خود به وزارت خارجه آلمان گزارش میدهد و مرتبا با مقامات وزارت خارجه دیدار میکند»
گوته در حال حاضر دارای 157 موسسه در 98 کشور جهان و 12 موسسه منطقهای است. این موسسه با بیش از 3500 نفر کارمند (2800 نفر در خارج از کشور و حدود 700 نفر در دفتر مرکزی) توانست در سال 2019 برلین را در قدرت نرم به جایگاه سوم جهان برساند.